Zakup wierzytelności przez osobę fizyczną
Osoba fizyczna może kupić wierzytelność: Kodeks cywilny pozwala każdemu zawrzeć umowę przelewu (art. 509), a kupujący płaci zwykle od kilku do 50 procent wartości długu. Na giełdzie długów kupuje się jednak przez firmę, czyli jednoosobową działalność wpisaną do CEIDG ze statusem podatnika VAT czynnego. Od ceny umowy kupujący płaci najczęściej 1 procent podatku od czynności cywilnoprawnych.
Ten tekst jest dla kogoś, kto ma wolne pieniądze i rozważa długi jako inwestycję: przedsiębiorcy z jednoosobową firmą, wspólnika małej spółki, byłego windykatora albo prawnika, który chce kupować na własny rachunek. Piszemy, co wolno, ile to kosztuje i od czego zacząć pierwszy zakup.
Czy osoba fizyczna może kupić dług?
Tak. Wierzyciel może przenieść wierzytelność na dowolną osobę bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, umowa z dłużnikiem albo właściwość zobowiązania (art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego). Prawo nie wymaga od nabywcy licencji, wpisu do rejestru ani działalności gospodarczej. Jeśli dług wynika z dokumentu, na przykład z faktury albo umowy, umowa cesji też musi mieć formę pisemną (art. 511).
Ograniczenia zaczynają się gdzie indziej. Zakup długu od znajomego przedsiębiorcy to prosta umowa. Regularny zakup wielu długów i ściąganie ich w celach zarobkowych wygląda już jak działalność gospodarcza, a długi konsumenckie łączą się z dodatkowymi obowiązkami wobec dłużników. Dlatego większość prywatnych inwestorów kupuje przez jednoosobową firmę.
Gdzie osoba prywatna kupi wierzytelności
| Źródło | Dla osoby bez firmy | Dla jednoosobowej firmy | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Znajomy przedsiębiorca z niezapłaconą fakturą | Tak, umowa cesji | Tak | Brak weryfikacji długu, sam sprawdzasz dokumenty |
| Syndyk sprzedający wierzytelności upadłego | Tak, w przetargu albo z wolnej ręki | Tak | Warunki przetargu, wadium, sprzedaż w stanie, w jakim są |
| Ogłoszenia w internecie | Tak | Tak | Ryzyko długów przedawnionych, spornych albo już spłaconych |
| Giełda długów Dluznik.info | Nie | Tak, przy statusie VAT czynny | Szczegóły po wniosku i weryfikacji firmy |
Giełda przyjmuje tylko długi wymagalne od co najmniej 60 dni, z wezwaniem do zapłaty wysłanym co najmniej 30 dni wcześniej i z zapasem co najmniej 60 dni do przedawnienia. Odrzuca długi sporne, dłużników w upadłości lub restrukturyzacji według Krajowego Rejestru Zadłużonych i umowy zakazujące przelewu. Ta selekcja to praca, którą przy ogłoszeniu robisz sam.
Czy do zakupu wierzytelności na giełdzie potrzebna jest firma?
Tak. Wniosek o szczegóły weryfikujemy po NIP: firma musi figurować na białej liście podatników VAT ze statusem czynny, a potem w KRS albo w CEIDG. Jednoosobowa działalność gospodarcza spełnia ten warunek, jeśli jest zarejestrowana jako czynny podatnik VAT. Osobie prywatnej szczegółów ofert nie udostępniamy. Powód jest prosty: szczegóły to umowy, faktury i dane dłużników, więc po drugiej stronie musi stać ktoś, kogo da się zweryfikować w rejestrze.
Inwestor, który ma już firmę z innej branży, może kupować na nią. Warto wtedy dopisać w CEIDG kod PKD dotyczący pozostałej finansowej działalności usługowej, żeby zakup długów mieścił się w zakresie działalności i nie budził pytań księgowego.
Ile kosztuje zakup wierzytelności
Cenę ustalasz z wierzycielem, ale rynek ma swoje widełki. Według jawnych reguł wyceny naszej giełdy dług spółki 2 do 6 miesięcy po terminie, bez wyroku, kosztuje orientacyjnie 30 do 50 procent wartości. Dług 6 do 12 miesięcy po terminie to 20 do 35 procent, 1 do 2 lat 10 do 22 procent, a 2 do 3 lat 5 do 12 procent. Prawomocny nakaz zapłaty podnosi cenę o 20 procent, klauzula wykonalności o 30. Dług jednoosobowej firmy jest tańszy o 10 procent, konsumenta o 25.
Przykład: faktura spółki z o.o. na 20 000 zł, cztery miesiące po terminie, bez sądu. Widełki to 6 000 do 10 000 zł. Jeśli kupisz za 8 000 zł i odzyskasz całość w ciągu roku, zarabiasz 12 000 zł minus koszty sądu i podatki. Jeśli dłużnik nie ma majątku, tracisz 8 000 zł. Cena jest niska właśnie dlatego, że to drugie się zdarza.
Do ceny dolicz koszty, o których początkujący zapominają:
- Podatek od czynności cywilnoprawnych. Umowa sprzedaży wierzytelności to sprzedaż prawa majątkowego, więc kupujący płaci 1 procent PCC od wartości rynkowej w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Podatku nie ma, gdy ta sama czynność podlega VAT albo jest z niego zwolniona. Przy zakupie od firmy zależy to od jej sytuacji, więc ustal to przed podpisem.
- Opłata od pozwu. Przy dochodzeniu kwot ponad 20 000 zł to 5 procent wartości sporu, przy mniejszych opłata stała. Do tego zastępstwo procesowe, jeśli nie prowadzisz sprawy sam.
- Zaliczki komornicze i czas. Egzekucja z rachunku trwa tygodnie, z nieruchomości często ponad rok.
Co sprawdzić przed zakupem długu
Kupujesz dług w takim stanie, w jakim jest. Cesja nie przerywa biegu przedawnienia i nie usuwa zarzutów dłużnika. Przed przelewem pieniędzy przejdź tę listę:
- Dokument źródłowy. Umowa, zamówienie, protokół odbioru, faktura. Bez dowodu wykonania świadczenia dług jest tylko kwotą w Excelu.
- Termin przedawnienia. Faktura za towar między firmami przedawnia się po dwóch latach, za usługi po trzech, a koniec terminu przypada na 31 grudnia. Terminy dla każdego rodzaju faktury zebraliśmy na stronie przedawnienie faktury między przedsiębiorcami.
- Sytuacja dłużnika. Sprawdź spółkę w KRS, w Krajowym Rejestrze Zadłużonych i w historii wpisów KRS, gdzie widać zmiany zarządu, adresu i formy prawnej. Spółka bez majątku i z trzecim prezesem w roku to sygnał, że kupujesz papier.
- Zakaz przelewu. Przeczytaj paragraf o cesji w umowie z dłużnikiem. Przelew mimo zakazu jest nieskuteczny.
- Status sądowy. Przy długu z wyrokiem klauzulę wykonalności na swoją rzecz dostaniesz tylko wtedy, gdy przejście długu wykażesz dokumentem urzędowym albo prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 788 Kodeksu postępowania cywilnego). Podpisy pod umową cesji poświadcza wtedy notariusz.
Jak kupić pierwszą wierzytelność na giełdzie
Lista ofert pokazuje publicznie rodzaj tytułu, wiek długu, status sądowy, województwo i branżę. Ustaw filtr na interesujące Cię długi, na przykład spółki z nakazem zapłaty z Twojego województwa. Gdy oferta pasuje, złóż wniosek o szczegóły na swoją firmę, bez zakładania konta. Po weryfikacji firmy i akceptacji zasad poufności poznasz dane dłużnika i dokumenty.
Potem proponujesz kwotę i termin. Sprzedający przyjmuje propozycję, odrzuca ją albo negocjuje. Po akceptacji podpisujecie umowę z wzoru umowy cesji wierzytelności, płacisz sprzedającemu bezpośrednio i wysyłasz dłużnikowi zawiadomienie o cesji. Giełda nie bierze prowizji od ceny i nie pośredniczy w przelewie. Pełny proces po stronie kupującego opisuje strona kupno długów, a analizę oferty krok po kroku przewodnik jak kupić wierzytelność.
Czy zakup wierzytelności się opłaca?
Opłaca się, gdy kupujesz mniej długów, ale lepiej sprawdzonych. Zysk daje różnica między ceną a tym, co realnie odzyskasz, a nie wartość nominalna. Dług spółki z majątkiem i z nakazem zapłaty kupiony za 40 procent zwraca się często w kilka miesięcy. Dług firmy, która zniknęła spod adresu, nie zwróci się za żadną cenę. Zacznij od jednej, dwóch faktur w kwocie, której utrata nie zaboli, i policz własny wynik po roku, zanim zwiększysz skalę.
Jeśli zamiast kupować masz własne niezapłacone faktury, zobacz drugą stronę rynku na stronie sprzedaż długów.